O zaman bu kitaplarda ilmi araştırma yapana düşen, sağlam bir ölçü ortaya koymak, ihtilaf ve ittifak edilen hususları okuyucuya arz etmek, bu mikyasa uyanları kabul etmek. Diğerleri eğer araştırma yapılır cinsindense araştırma konusu yapmak gerekir” (Hayatı Muhammed, Heykel Paşa S.48,49)
‘Selefin bu kitaplarda yazdıklarını araştırmak, ilmi ve ince bir elekten geçirmenin sebeplerinden biri de bu kitapların en eskisi Nebi’nin (S.A.) vefatından yüz yıl veya daha ziyade zaman dilimi içerisinde yazılmış olmasıdır.’
‘İslam devletlerinde siyasi ve siyasi olmayan çığırtkanlıklar ortaya çıktıktan sonra olaylara kılıf hazırlamak için aslı faslı olmayan rivayetler, uydurma hadisler bu hadiselerin ifşasının tuzu biberi oldu.’
‘O zaman, bu sıkıntılı, karışık ve ızdıraplı günlerde, yani sonra yazılanlar hususunda sizin aklınıza ne gelir? İşte bu siyasi münakaşalar, hadis toplayanların münakaşasına sebep olmuş ve onlar kalp gördüklerini reddetmiş araştırma sonrası o rivayetlerden sahih olduğuna inandıklarını ise bir araya getirmişlerdir.’
‘Konuyla alakalı olarak imam Buhari’nın büyük meşakkatlerle, muhtelif İslam devletlerini tarayıp araştırarak hadis toplaması sanırım sana kifayet eder, yine o bu meşakkatli araştırmasından sonra altıyüzbine ulaşan hadisin dörtbinden fazlasını sahih bulmaması manidardır sanırım. İmamın bu tavrının manası şudur: O,150000 hadisten sadece birini sahih bulmuş.’
‘Ebu Davut ise dercettiği beşyüzbin hadisten, dörtbinsekizyüzünü sahih bulmuş, diğer hadis toplayanların durumu da bundan farklı değil.’
‘Kaldı ki bu imamlar nezdinde sahih addedilen birçok hadis, araştırmalar neticesi ulama indinde tartışma konusu olmuş ve birçoğu reddedilmiştir. Çok büyük gayretlerle bir araya toplanan hadisin konumu bu olursa sonradan yazılan tarih hususunda yazılanların durumu nice olur? İlmi araştırma yapılmadan bunları almak nasıl doğru olur?’ (Hayatı Muhammed Heykel Paşa)
Bende diyorum ki: Hadisi Nebevinin araştırılması, güvenilir olanının olmayanından ayırt edilmesi, bu hususta en uygun yolu seçiş zor olsa da hiçbir kişi veya topluluk için, geçmiş ulamanın sırf rızai ilahiyi gözeterek, bu araştırmanın hakkını vererek, gereğini yerine getirerek, yaptığı tetkik gibi bir tetkiki yapmak mümkün değildir; hele özellikle son asırlarda maddi olandan gayrisini gözü görmeyenler için ise hiç mümkün değildir. Burada ikinci kez M‘ari’nin sözünü yazalım:
Nasın korkusu sadece Allah’tandır;
Tenkitçinin elinde tenkit ziyadeleşince.
Eğer ben meselenin ehemmiyetini dikkate alarak ve yine ilimde alem olmuş o ulumanın hadis tenkidi ve seçimi hususunda gösterdikleri azami gayreti şerh etmeye kalksam, hadis kitapları ve onların şerhi ve t‘alikatı hacminde kitaplar yazmam gerekir. O kitaplar ki, gerek şarkiyatçı ve gerekse İslami kitapların deveranı hadis tetkikleri ile doludur. Çünkü hadis kitaplarının hepsi tenkit ve seçişten ibarettir.
Heykel Paşanın bizatihi söyledikleri zaten yeter der artar bile o ne diyor: ‘Sadece İmam Buhari topladığı altıyüzbin hadisten dörtbinini seçmiş, Sahihi Buhariye yazmış, Ebu Davut sünenine, derlediği beşyüzbin hadisten sadece dörtbinsekizyüzünü almış.’
Şimdi soruyorum: Hangi büyük azimkâr altıyüzbin hadis derleyecek, onlardan eleyip dörtbinini seçecek! Ve yine hangi gayretkeş beşyüzbin hadis toplayacak, onları ince elekten geçirip yaklaşık beşbinini seçecek! Var mı bugün böyle bir babayiğit?
İşte yukarıda anılan bu büyük hadis âlimlerinin, ahadisi nebeviyi seçişteki, büyük azmi, gayreti insan aklını hayrete düşürüyor.
Öyle ki: Heykel Paşa övünülmesi gereken bu hususu, insanların kalplerinde hadis kitaplarına karşı onların güvenini sarsmak için kullanıyor. Ayrıca öyle bir takdim ediyor ki, sanki İmam Buhari ve Ebu Davut’un bu tetkik ve konuyu mevsuk hale getirişlerindeki örnek davranışları art niyetli gibi gösteriliyor.
İnsan konuyu tersyüz edip hadis kitaplarının güvenilirliği aleyhine kullanma hususunda Allah’tan korkar.
Sayın Heykel anılan bu iki imamın hadis toplayışındaki metodunu tefsirde cidden uygun olmayan bir yorum yapıyor. Örneğin diyor ki: ‘ …. Bu söylenenlerden anlaşılıyor ki, mezkûr imamların indin de toplanan 150 hadisten sadece biri sahih bulunmuş.’ (Devam edecek)
